DİSSOSİYATİF BOZUKLUKLAR

Prof. Dr. Özgür YORBIK (Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı)

Dissosiyatif bozukluklar; bilinç, bellek, kimlik, algılar, duygular, vücut tasarımları ve motor kontolün normal bütünleşmiş işlevlerinde bozulma ve sürekliliğinde kaybolma olması şeklinde tanımlanabilir.

Dissosiyatif bozukluklar ani, tedrici, geçici ve kronik olabilir.

-Pozitif Dissosiyatif Belirtiler

Farkındalık veya davranışlara kendiliğinden ve aniden gelen sübjektif yaşamdaki devamlılığın kaybına neden olan ihlallerdir. (Kimliğin parçalanması, depersonalizasyon, derealizasyon gibi.)

-Negatif Dissosiyatif Belirtiler

Normalde kolaylıkla ulaşılabilen ya da kontrol edilebilen mental işlevleri kontrol edememe veya bilgiye ulaşamama ile ilgili belirtilerdir.

(Ör: Amneziler)

Normalde, bütünlüğü olan temel bir kişilik vardır.

Dissosiyatif bozukluğu olan kişilerde,

“Bir bilinçlilik” duyusunu yitirme, kimlikleri yokmuş gibi hissetme, kim olduklarını karıştırma, birçok kişilik, tek bir kişilik hissi uyandıran her şeyin anormal gelmesi ve hipnoza yatkınlık görülebilir.

-Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu

İki ya da daha fazla farklı kişilik durumları ile karakterize kimlikte bozulma durumudur. Kimlikteki bozulma, kendilik algısının ve iradenin sürekliliğinde belirgin bozulmayı içerir. Bu duruma davranışta, bilinçte, bellekte, algıda ve duyusal motor alanda oluşan değişiklikler eşlik eder. Bu belirtiler veya semptomlar başka kişilerce gözlenebilir veya kişi tarafından bildirilebilir.

Günlük olayları, önemli kişisel bilgileri ve/veya travmatik olayları sıradan bir unutkanlıkla açıklanamayacak şekilde hatırlamada eksiklikler gözlenir. Belirtiler, sosyal, mesleki veya işlevselliğin diğer önemli alanlarını klinik olarak önemli bir şekilde bozar veya sıkıntıya yol açar. Bozukluk, yaygın bir şekilde kabul edilen kültürel veya dini pratiğin normal bir parçası değildir.

Dissosiyatif kimlik bozukluğu ( Çoğul Kişilik Bozukluğu) olan kişilerin birçoğunda, çelişkili kendilik tasarımları birbiriyle çatışırlar. Dissosiyatif bozuklukların temel özelliği bellek işlevlerindeki bozulmalardır.

-Dissosiyatif Amnezi

Genellikle travmatik veya stres verici önemli otobiyografik bilgiyi, sıradan unutkanlıkla açıklanamayacak şekilde hatırlayamama durumudur.

-Depersonalizasyon/Derealizasyon Bozukluğu

Depersonalizasyon: Kişinin kendisi ile ilgili, gerçeklik dışını, yabancılaşmayı yaşama veya düşüncelerine, duygularına, duyularına, davranışlarına veya vücuduna kendi dışından gözlemci olma durumudur.

Derealizasyon: Çevre ile ilgili olarak gerçek dışını veya yabancılaşmayı yaşama durumudur. ( Kişilerin veya nesnelerin gerçekdışı, hayal benzeri, sisli, cansız veya görsel olarak çarpık görünmesi gibi.)

Depersonalizasyon veya derealizasyon yaşamı sırasında, gerçeği test etme bozulmaz.

Dissosiyatif bozuklukların tedavisinde;  ilaç tedavisi, psikoterapi ya da ikisinin aynı anda uygulanması etkilidir.